Gözünüzü kısarak ekrana bakıyor, yazıları netleştirmek için sürekli uzaklaştırıyor ya da özellikle akşam saatlerinde daha çabuk yoruluyorsanız, aklınıza ilk gelen şey “gözüm bozuldu galiba” oluyor. Bu şikâyetlerin arkasında çoğu zaman iki sık görülen kırma kusuru var: astigmat ve hipermetrop. İkisi de günlük hayatı etkileyebilir ama aynı şey değildir; mekanizmaları farklıdır ve bu yüzden hissettirdikleri de farklı olabilir.
Bu yazıda astigmat ve hipermetropu anlatacağız: Nedir, nasıl oluşur, hangi belirtilerle kendini gösterir, nasıl teşhis edilir ve gözlükten kontakt lense, lazerden diğer seçeneklere kadar hangi tedaviler gündeme gelebilir. Hedef, kafanızdaki “Benimki hangisi?” sorusunu biraz daha netleştirmek ve doğru adımı atmanızı kolaylaştırmak.
Astigmat Nedir?
Astigmat, gözün ön kısmındaki kornea veya göz içindeki merceğin yüzeyinin ideal yuvarlaklıkta olmamasıyla ilişkilidir. Basitçe anlatmak gerekirse, göz gelen ışığı tek bir noktada toplayamadığında görüntü “tek bir düzlemde” netleşmez; bu da hem uzağın hem yakının netliğini etkileyen bir bulanıklık yaratabilir. Astigmatı olan biri bazen “Her şey sanki hafif gölgeli” diye tarif eder. Harflerin kenarında gölge, ışıkların etrafında saçılma, düz çizgilerin yamuk gibi görünmesi gibi şikâyetler de buna eşlik edebilir.
Astigmatın derecesi arttıkça şikâyetler belirginleşir. Düşük derecelerde kişi uzun süre fark etmeyebilir; özellikle genç yaşlarda gözün uyum gücü bir miktar telafi sağlayabildiği için şikâyetler daha geç ortaya çıkabilir. Ancak yoğun bilgisayar kullanımı, uzun süre yakın odak gerektiren işler ve yetersiz uyku gibi faktörler, var olan astigmatın daha “rahatsız edici” hissedilmesine neden olabilir.
Hipermetrop Nedir?
Hipermetrop, gözün ışığı retina üzerine değil de retinanın arkasına doğru odaklama eğiliminde olduğu bir durumdur. Bu genellikle gözün ön-arka uzunluğunun nispeten kısa olması veya korneanın kırma gücünün daha düşük olmasıyla ilişkilidir. Hipermetropta “yakın görme bozukluğu” ifadesi sık geçer ama aslında tablo yaşa göre değişir. Genç yaşlarda göz, mercek uyumu ile bunu telafi edebilir; bu yüzden kişi yıllarca “idare ediyorum” diyebilir. Ancak bu telafi, göz yorgunluğunu ve baş ağrısını artırabilir.
Hipermetropi belirginleştiğinde yakını okurken zorlanma, satır kaydırma, gözleri ovuşturma ihtiyacı, uzun yakın işten sonra bulanıklaşma gibi belirtiler öne çıkar. Yaş ilerledikçe gözün uyum gücü azaldığı için, “Eskiden idare ediyordum, şimdi iyice zorlaştı” cümlesi hipermetropta çok duyulur.
Astigmat ve Hipermetrop Arasındaki Fark Nedir?
En temel fark, odaklanma probleminin nedeni ve biçimidir. Astigmatta sorun daha çok “odak şekli” ile ilgilidir; ışık tek bir net noktaya düzgün toplanamaz ve görüntü çizgiler halinde dağılabilir. Hipermetropta ise odak “konumu” daha ön plandadır; gözün odak noktası retinanın arkasına kayma eğilimindedir ve göz bunu öne çekmek için daha fazla çalışır. Bu yüzden hipermetropi çoğu zaman göz yorgunluğu ve baş ağrısıyla daha yakından ilişkilendirilir.
İkisi de tek başına görülebilir; bazen aynı kişide birlikte de bulunabilir. Bu durumda belirtiler birbirine karışabilir: Hem netlik problemi hem de çabuk yorulma aynı anda yaşanabilir. İşte bu yüzden “ben kesin şuymuşum” demek yerine, doğru ölçümle ilerlemek gerekir.
Astigmatlar Nasıl Görür?
Görüşümüzün net olabilmesi için göze gelen ışınların doğru bir şekilde retina üzerine odaklanması gerekir. Eğer odaklama doğru olmaz ise arasında miyop, astigmat, hipermetrop gibi kırma kusurları yapan göz hastalıkları ortaya çıkmaktadır. Astigmat ışınların tek bir noktaya değil birden fazla noktaya odaklanması durumudur.
Sonuç olarak ışınlar dağılır ve astigmat olan kişiler bulanık bir görüşe sahip olur. Aynı zamanda nesne ve cisimleri net görmekte güçlük çekerler. Astigmat tek başına olabileceği gibi hipermetrop ve miyop ile birlikte olabilir.
Belirtileri Nelerdir?
Astigmat ışığı ve görüntüyü dağıttığı için en temel belirtileri çift ve bulanık görmektir. Ayrıca güneşli ve aydınlık ortamlar ile gece karşıdan gelen ışıklar hastaları rahatsız eder. Bunun yanı sıra baş ve göz ağrısı da yapabilir. Miyop, hipermetrop, astigmat ve benzeri sorunlarda sizlere en modern yöntemler ile tedavi hizmeti vermekteyiz.
Nasıl Tedavi Edilir?
Hipermetrop, miyop ve astigmat gibi sorunlar çeşitli yöntemler ile tedavi edilmektedir. Bu tedavi kapsamında gözlük ya da lens kullanımı en yaygın tedavi şekilleridir. Gözlük veya lens kullanmak istemeyen kişiler lazer ve akıllı mercek uygulamaları gibi cerrahi yöntemlerle de tedavi edilebilir. Cerrahi yöntemler uygulanmadan önce hasta ile ayrıntılı şekilde görüşme yapılmalı, hastanın yaşam şekli, aktiviteleri hobileri gibi konular hakkında mutlaka görüşülmelidir. Zira bu özelliklere göre uygulanacak tedavi yöntemi değişiklik gösterecektir. Aksi takdirde hastanın göz numarası düzelse bile yan etkilerden dolayı mutsuz olabilir.
Uzağı Görememe Bozukluğunda Gözlük ve Lens Dışında Kullanılan Yöntemler Nelerdir?
Uzağı göremeyen kişiler için Retina Akademi olarak kliniğimizde lazer ameliyatı tedavisi için de hizmet vermekteyiz. Bu tedavi yöntemi hem etkili hem de son derece pratik olması ile tercih edilen bir tedavi yöntemidir. Ayrıntılı göz muayenesi ve testler sonrası gözün lazere uygun olup olmadığı değerlendirilir. Lazer uygun olmayan gözler akıllı lens ve fakik göziçi mercek uygulamaları ile tedavi edilebilir. Hangi tedavinin uygulanacağına hastayla yapılan ayrıntılı görüşme sonunda hastanın ihtiyaçları, günlük aktiviteleri ve gözün yapısına göre karar verilmelidir.
Hipermetroplar Nasıl Görür?
Genel olarak hipermetroplar yakını bulanık bir şekilde görür. Uzağı ise daha net görmekle beraber aslında olması gereken düzeyde göremezler ve netleştirmek için sürekli olarak göz kaslarını kasarak odaklama yaparlar. Ancak yaşın ilerlemesi ya da derecenin çok yükselmesi nedeni ile artık odaklama yaparak netleştirme yapamazlar ve uzağı da bulanık görmeye başlarlar.
Belirtileri Nelerdir?
Hipermetroplar yakını görmediği için okumakta zorlanıyorlar. Herhangi bir şeyi okurken kelimeler iç içe geçer. Ayrıca uzağı da net görebilmek için sürekli olarak göz kaslarını kasar ve odaklama yaparlar. Bu nedenle de baş ağrısı ve göz çevresinde ağrı gibi sorunlar ortaya çıkar.
Nasıl Tedavi Edilir?
Göz kusurlarından birisi olan hipermetrop farklı şekillerde tedavi edilir. Tedavi yöntemlerinin başında lens ve gözlük kullanımı gelir. Bununla birlikte lazer ile veya göz içi lensler ile de etkili bir şekilde tedavi uygulaması yapılmaktadır.
Hipermetropi Dereceleri Nelerdir?
Günümüzde birçok bebek hipermetrop olarak doğuyor. Çocuk büyüdükçe gözün uzunluğu artmakta sonuç olarak hipermetropi azalmaktadır. Bazı çocuklarda hipermetropi yüksek olabilir ve özellikle tek taraflı ise göz tembelliği gelişimine sebep olabilir. Bu sebeple 3 yaş civarı her çocuk mutlaka muayene olmalıdır. Ergenlik döneminde boyun uzarken gözünde uzaması ile birlikte hipermetropi iyice azalır. 18 yaşından sonra ise pek bir değişiklik olmaz. Hipermetrop kişilerde özellikle 40 yaşından sonra odaklama gücü azaldığı için uzak görme sorunları da başlar.
Gözlük Tedavisi Hipermetropinin Derecesini Düşürür mü?
Gözlük kullanmak Hipermetropinin derecesini herhangi bir şekilde azaltmaz. Gözlüğün göz kusurları üzerinde böyle bir etkisi yoktur. Ancak çocuklarda hipermetropi var ve gözlük kullanılmaz ise göz tembelliği gelişebilir.
Günlük Hayatta Şikâyetleri Azaltmak İçin Neler İşe Yarayabilir?
Astigmat ve hipermetrop doğrudan “alışkanlıkla geçmez”; ancak günlük düzeniniz şikâyetlerin şiddetini artırabilir ya da azaltabilir. Özellikle ekran karşısında uzun süre kalmak, göz kırpma sayısını azaltır ve göz yüzeyini kurutarak bulanıklık hissini artırabilir. Düzenli aralar vermek, ortam ışığını doğru ayarlamak, çok yakın mesafeden okumamak gibi basit önlemler konforu artırır.
Ayrıca yanlış veya eski numaralı gözlük kullanmak, gözün sürekli telafi yapmasına neden olarak baş ağrısını ve yorgunluğu artırabilir. “Bazen takıyorum, bazen takmıyorum” yaklaşımı bazı kişilerde iş görse de, özellikle yakın iş yoğunluğu olanlarda düzenli kullanım daha iyi konfor sağlayabilir. Burada doğru yaklaşım, muayenede ihtiyaca göre belirlenir.
Çocuklarda Astigmat ve Hipermetrop Neden Önemli?
Çocuklarda görme sistemi gelişim halindedir. Bu yüzden kırma kusurları yalnızca “net görme” meselesi olmayabilir; okul performansı, dikkat, okuma konforu ve hatta bazı göz tembelliği riskleriyle ilişkili olabilir. Çocuklarda şikâyeti dile getirmek her zaman kolay değildir; çünkü “herkes böyle görüyor” sanabilirler. Bu nedenle ailelerin davranış ipuçlarına dikkat etmesi ve düzenli kontrolleri aksatmaması önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Astigmat ve hipermetrop aynı anda olur mu?
Evet, aynı kişide hem astigmat hem hipermetrop birlikte bulunabilir; bu durumda hem netlik şikâyeti hem de yakın işlerde yorgunluk daha belirgin hissedilebilir.
Bu kombinasyonda gözlük reçetesi genellikle hem hipermetrop düzeltmesini hem de astigmat eksen/derece düzeltmesini içerir; doğru planlama konforu ciddi şekilde artırır.
Birlikte olduğunda belirtiler birbirine karışabildiği için “benimki sadece astigmat” ya da “sadece hipermetrop” demek yerine ölçümle netleştirmek daha doğru olur.
Uyum gücü yüksek kişilerde şikâyet geç ortaya çıkabilir; bu yüzden özellikle yoğun yakın iş yapanlar düzenli kontrolle daha rahat eder.
Astigmat gözlüğü baş ağrısı yapar mı?
İlk kez astigmat düzeltmesine başlayan bazı kişiler, özellikle ilk günlerde baş ağrısı veya farklı görme hissi yaşayabilir. Bunun nedeni çoğu zaman beynin yeni görüntüye uyum sağlamasıdır. Doğru reçete ve doğru cam-çerçeve ayarıyla bu adaptasyon genellikle kısa sürede azalır. Ancak baş ağrısı şiddetliyse, günler içinde hiç azalmıyorsa veya görme “garip” şekilde bozuluyorsa, reçetenin ve gözlüğün ayarlarının yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Hipermetrop neden bazen yıllarca fark edilmez?
Hipermetropta göz, merceğini devreye sokarak odağı öne çekmeye çalışır. Genç yaşlarda bu telafi gücü yüksek olduğu için kişi net görebilir; fakat göz sürekli “fazladan çalıştığı” için yorgunluk, yanma, baş ağrısı gibi belirtiler öne çıkabilir. Yaşla birlikte uyum gücü azalınca, daha önce telafi edilen numara belirginleşir ve yakın görme şikâyetleri artar.
Astigmat zamanla artar mı?
Astigmatın derecesi zaman içinde değişebilir; ancak bu değişim kişiye göre farklıdır. Bazı kişilerde yıllarca benzer kalır, bazılarında kademeli değişebilir. Bu yüzden “artacak mı?” sorusundan çok, düzenli kontrol ve doğru düzeltmeyle konforu sürdürmek önemlidir. Ani ve belirgin değişimler olduğunda ise muayene geciktirilmemelidir.
Çocuklarda astigmat ve hipermetrop nasıl anlaşılır?
- Okurken satır atlama, sık göz kırpma, gözleri kısma, çok yaklaşarak izleme gibi davranışlar görme zorlanmasına işaret edebilir.
- “Gözüm ağrıyor” demek yerine dikkat dağınıklığı, çabuk sıkılma veya okulda performans düşüşü şeklinde dolaylı belirtiler görülebilir.
- Fotoğraflarda veya günlük hayatta bir gözü kapatıp bakma, başı yana eğerek odaklama gibi alışkanlıklar ipucu olabilir.
- Ailede kırma kusuru öyküsü varsa ve çocuk şikâyet etmese bile düzenli göz muayenesi planlamak erken fark etmeyi kolaylaştırır.
Astigmat ve hipermetrop tamamen geçer mi?
Bu kırma kusurları genellikle gözün yapısal özellikleriyle ilişkilidir; bu nedenle “kendiliğinden tamamen geçmesi” çoğu durumda beklenmez. Ancak doğru gözlük/lens kullanımıyla şikâyetler kontrol altına alınabilir ve görme konforu belirgin şekilde artar. Uygun kişilerde cerrahi seçenekler de gündeme gelebilir; fakat bu karar kişiye özel değerlendirme gerektirir.